به گزارش پایگاه اطلاعرسانی سیما، هر کدام از این استادان در عرصههای علمی، دانشگاهی، حوزوی، فرهنگی و هنری تأثیر اجتماعی درخور توجهی داشتهاند و این مجموعه مستند، دستاوردهای علمی و ثمرات استمرار این چهرههای مانا و افتخارآفرین و فوقالعادگیهای وجودی، علمی و اندیشهورزانه آنها را به مخاطبان معرفی میکند. از این جهت میتوان مجموعهمستندهای تلویزیونی «آئینه عمر» را یکی از دستاوردهای دوره تحول دانست که با معرفی فرهیختگان از سراسر ایران اسلامی، در مسیر هویتمحوری و عدالتگستری در رسانه ملی گام برداشته است.
یادی از مفاخر زنده کشور
صدرا صدوقی، تهیهکننده مجموعه مستند «آئینه عمر»، درخصوص ویژگیهای این اثر بیان کرد: در مجموعهمستندهای «آئینه عمر» چند فوقالعادگی مهم وجود دارد. مهمترین و نخستین ویژگی اینکه، روی مفاخری که از دنیا رفتهاند تمرکز نکردهایم. ما تصمیم گرفتیم درخصوص مشاهیر و مفاخر علمی، فرهنگی و هنریِ در قید حیات مستند بسازیم. معمولاً تجلیل از مفاخر کشور زمانی صورت میگیرد که این چهرهها دیگر در قید حیات نیستند و چنین رویکردی جزو آسیبهای ساحت فرهنگی، هنری و علمی، اجتماعی و… است و ما از ادامه چنین رویکردی پرهیز کردیم.
صدوقی ادامه داد: به نظرم باید از مشاهیر و مفاخر تا زمانی که زنده هستند یاد کنیم، اما میبینیم که اندیشه، آثار و تأثیر آنها در سپهر علمیکشور معمولاً یا مورد کمتوجهی قرار میگیرد یا وقتی از جهان رخت برمیبندند، تازه به یاد آنها میافتیم و افسوس میخوریم که ایکاش کارهای بیشتری کرده بودیم.
وی تصریح کرد: ما تلاش کردیم در مستند «آئینه عمر» بهصورت روشن، آثار مکتوب و تأثیرات علمی و اندوختههای یک اندیشمند و هنرمند را از زبان خودش به تصویر بکشیم. همچنین سعی کردیم تنوع استادانی را که در گفتوگوهای تکمیلی با ما همکاری داشتند بالا ببریم و از کسانی کمک بگیریم که در تراز چهره موردنظرِ مستند باشند، به همین منظور بیشتر به سراغ استادان و مشاهیر یا شاگردان مطرح مفاخر سرشناس رفتیم.
صدوقی ادامه داد: وقتی قرار باشد درخصوص یکی از مفاخر اثری تولید کنیم، تبیین اندیشه و نحوه روایت، پیرنگ مستندها و ماجرایی که شرح داده میشود از اهمیت زیادی برخوردار است. در مستند تلویزیونی «آئینه عمر» با پرداختن به وجوه کمتر پرداخته شده از هر شخصیتی توانستیم تمایزی بین این مستند با سایر تولیدات مشابه ایجاد کنیم. برخی دادهها درباره مفاخر کشور در کتابها و مقالات وجود دارد و دستیابی به این دست اطلاعات خیلی سخت نیست، اما فوق العادگیهای وجودی، علمی و اندیشگانی مفاخر کشور میتواند یک مستند را جذابتر کند و ما نیز با همین رویکرد پیش رفتهایم.
وی یادآوری کرد: ما ارتباط قوی و مناسبی با اهالی فرهنگ، هنر و علم برقرار کردهایم و بسته رسانهای خوبی هم داریم که شامل بازنشر منظم و نماهنگ مجموعه است. تقریباً برای هر فیلم مستندمان بین هفت تا ۱۲ گفتوگو در رسانههای مکتوب و برخط داریم و در فضای مجازی و پیامرسانهای گوناگون نیز بریدههای مستند گردش خوبی دارد. مستند «آئینه عمر» در فضای رسانهای رسمیکشور و فضای مجازی توانسته بین مخاطبان جایگاه خودش را پیدا کند و از بین قشر فرهیخته، دانشگاهی و حوزوی و حتی دانشآموزان دبیرستانی و مردم عادی مخاطبان متنوعی داریم.
توجه مردم به مفاخر و اندیشمندان
این مستندساز یادآوری کرد: بهلحاظ روانشناختی و جامعهشناختی، در کنار توجه ویژه مردم ایران به چهرههای مشهور در حوزه فرهنگ و هنر، هنوز هم عنایت ویژهای به مفاخر و اندیشمندان امروز و گذشته کشور دارند.
صدوقی درباره مشکلات تولید مستند مربوط به مفاخر در قید حیات نیز توضیح داد: این کار سختیهای متعددی دارد. بهعنوان نمونه ما با استادانی مواجه هستیم که کهولت سن، معذوریتهای فرهنگی و اجتماعی دارند و… طبیعتاً برخی مشاهیر نیز درگیر گستره فعالیتهای علمی و پژوهشی بسیار عمیقی هستند و ازاینرو فرصت کافی برای همراهی با یک گروه مستندساز را ندارند. ضمن اینکه در مستندی که مدت هر قسمت آن یک ساعت هم نیست، فرصت کافی برای پرداختن به جهان اندیشه یک چهره را نداریم. البته ما خوشبخت هستیم که مفاخر ما از ویژگیهای اخلاقی، معرفتی و علمیبسیار وسیعی برخوردارند، اما این پیچیدگیها کار را برایمان سخت میکند.
تهیهکننده مستند «آئینه عمر» تأکید کرد: ما هرچه پیش میرویم در قالبی که برای مستند انتخاب کردهایم پیشرفت میکنیم. به نظرم در هر قسمت نسبت به قسمت قبلی خلاقیتهایی وجود دارد. گاهی استادان آرشیو ضعیفی دارند. بهعنوان مثال، یکی از چهرههای ماندگار آرشیو عکسی داشته که یک فردی آن را برده و دیگر بازنگردانده است. حتی برخی استادان آثارشان را قرض دادهاند و از دست رفته است. ما تلاش کردیم آرشیوهایی از مفاخر در مستند ارائه کنیم که تازگی داشته باشند. اگر کسی فیلمها را تماشا کند حتماً میبیند که عکسها و اسنادی در فیلم توسط استادان عرضه میشود که اکثرشان تازگی دارند و ما از اینترنت و فضای مجازی آنها را جمعآوری نکردهایم، بلکه آرشیوها زنده و تازه هستند.
مشکلات تولید مستند درباره مفاخر
رضا عباسی، کارگردان مستند «آئینه عمر»، با بیان اینکه پرداختن به مفاخر کشور نیاز به تشکیل اتاق فکر و تمرکز جدی دارد، اظهار کرد: ما اسامی چهرههای برجسته کشور در عرصههای گوناگون را جمعآوری کردیم و در هماندیشی با مدیر گروه شبکه، تهیهکننده و پژوهشگر برنامه به یک فهرست از افراد دست یافتیم. پس از هماهنگی و موافقت مفاخر، اقدامات اولیه برای تولید مستند صورت گرفت. پس از پژوهشهای اولیه این فرصت برایم فراهم شد که بتوانم مستندنامهای را طرحریزی کنم.
عباسی ادامه داد: سن اکثر مشاهیر بیش از ۷۰ سال است و گاهی توانایی این را که چندین روز متوالی بتوانیم همراهشان باشیم، ندارند؛ بنابراین یکی از مشکلات تولید مستند «آئینه عمر» افزایش سرعت کار بود تا استادان خسته نشوند و این امر نیاز به برنامهریزی دقیق داشت. از سوی دیگر، زمانی که میخواهیم ابعاد تازهای از سبک زندگی و اندیشه یک چهره ماندگار و مشهور را در قالب مستند نمایش دهیم، حتماً به طرح فیلم نیاز است. اگر طرح نداشته باشیم بدون شک نتیجه مطلوب حاصل نمیشود. این انسجام و برنامهریزی تا مراحل بعدی و تدوین بسیار به گروه کمک میکند. مستند باید خط و روایت داشته باشد و بتواند مانند یک فیلم داستانی مخاطب را تا پایان همراه خودش نگه دارد.
این کارگردان یادآوری کرد: ما در سراسر ایران، مشاهیری در رشتههای مختلف داریم که هنوز برای مردم شناخته شده نیستند و مستندسازی از دستاوردهای علمی، فرهنگی و هنری آنها حتماً ارزشمند است. البته فراموش نکنیم بسیاری از مشاهیری که در تهران سکونت دارند، زادگاهشان سایر شهرهاست و خودشان را اصالتاً اهل شهر و دیار خودشان میدانند. ما در فصل دوم «آئینه عمر» توانستیم درخصوص سه نفر از مفاخر فیلم بسازیم. در قم نیز دو قسمت تولید داشتهایم. در فصل سوم نیز توانستیم در مورد سه هنرمند تجسمی، ایرانشناسی و قرآنپژوهی از اصفهان مستندهایی تهیه کنیم. برای سایر استانها نیز برنامهریزی کردهایم و قرار است در خوزستان، همدان و برخی استانهای دوردستتر در شرق کشور مستندهایی پیرامون مشاهیر بسازیم.
مفاخری که کمتر در دیدرس رسانهها بودهاند
عباسی با تأکید بر اینکه بهتر است از مفاخری که کمتر در دیدرس رسانهها بودهاند، مستندسازی کرد، گفت: استادان بزرگی در شاخههای مختلف، بدون هیچ حاشیهای در شهر خودشان مشغول کار علمی، فرهنگی و هنری انجام هستند که باید دستاوردهای گرانسنگ آنها را در قالب مستندهای جذاب به مردم ارائه کنیم. شنیدن روایتهای ناشنیده از این مشاهیر و مفاخر خالی از لطف نیست.
وی در پاسخ به پرسشی پیرامون تأثیر اجتماعی ساخت مستند درباره مفاخر کشور نیز توضیح داد: تمام تولیدات محتوایی اعم از تألیفات و پژوهشهای مکتوب و تولیدات تصویری در رسانههای مختلف میتواند روی مخاطبان اثرگذاری داشته باشد؛ بنابراین تولید محتوا بدون تأثیر نیست. اگر محتوایی نامناسب باشد طبیعتاً تأثیر بدی بر مخاطب و اجتماع بهجا میگذارد و برعکس اگر محتوایی مکتوب یا تصویری بتواند روایتی آموزنده ارائه کند، اثرگذاری اجتماعی مثبتی خواهد داشت.
این کارگردان متذکر شد: در مستند «آئینه عمر» مستقیماً دنبال تأثیر اجتماعی نبودم، چراکه اصلاً برای این کار قابل نیستم و فرایندی زمانبر و بسیار پیچیده است، اما مستند، محتوایی بصری است که ذهن مخاطب را درگیر میکند و این امید را داریم که معرفی مفاخر کشور در مجموعهمستند «آئینه عمر» بتواند مردم را با دیدگاه و منش و سلوک مشاهیر ایران در شاخههای گوناگون آشنا کند.
روایت زندگی مشاهیر از قلب تاریخ شفاهی
محمد آسیابانی، سرپرست گروه پژوهش مجموعهمستند تلویزیونی «آئینه عمر» ضمن اشاره به اهمیت انتخاب شیوه روایت مناسب برای طراحی یک مستند با محوریت مفاخر و مشاهیر اظهار کرد: یکی از اهداف مستند «آئینه عمر» آشنایی عمومی مخاطبان با شخصیتهای برجسته علمی، فرهنگی هنری و ادبی کشور است و ما در نخستین گام باید روایتی را انتخاب میکردیم که برای همه نوع سلیقهای جذاب باشد؛ بنابراین مسیری که در روایتهای تاریخ شفاهی پی گرفته میشود ایده مناسبی برای مستند «آئینه عمر» بود و فکر میکنم این فکر برای ساخت مستند درباره مفاخر کار درستی باشد.
وی تصریح کرد: در تولید مستند در خصوص مشاهیر و چهرههای مانا طبیعتاً باید سراغ اسناد گوناگون برویم و به آنچه دیگران درباره یک شخصیت نوشتهاند اتکا نکنیم و ابعادی از شخصیت استادان را در نظر بگیریم که مغفول مانده است. این کار کمک میکند تا ضمن شناخت عمیقتر مفاخر، بخشی از تاریخ معاصر و وقایع گوناگون نیز مستند و ماندگار شود.
آسیابانی تأکید کرد: بخشی از خاطرات مفاخر ممکن است به دست فراموشی سپرده شده باشند اما با طراحی سؤال مناسب میتوانیم به نکات تازهای دست پیدا کنیم. شخصیتها هرکدام منظومههای فکری متمایز و منحصربهفرد خودشان را دارند. میزان اثرگذاری این شخصیتها در جریانها، ماجراهایی که در زندگی شخصی داشتهاند، نحوه سیر و سلوک علمی و اجتماعی و برخی ویژگیهای دیگر آنها در انتخابشان برای حضور در مستند تأثیر داشت.
سرپرست گروه پژوهش مجموعه مستند تلویزیونی «آئینه عمر» ادامه داد: در فرایند پژوهشی کار، ما طیف وسیعی از اسناد را رصد کردیم و حتی نشریات ایران از دهه ۳۰ به بعد نیز مورد بررسی قرار گرفت و اطلاعاتی را که میتوانست شخصیتهای مورد نظر را بهتر معرفی کند جمعآوری کردیم.
انتهای پیام/ن